Тургумбеков Асет Абдымаратович ғылыми бағыттары: Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті-нің ветеринария факультетінде білім алып, ветеринариялық дәрігер мамандығын игерді. Университетті тәмамдағаннан кейін ғылыми-педагогикалық қызметін жалғастырып, ветеринария және мал шаруашылығы саласында зерттеу жұмыстарымен айналыса бастады.
Ғылыми ізденістерін жалғастыра отырып, «Ветеринариялық медицина» мамандығы бойынша PhD докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациялық жұмысы сиырлардың репродуктивтік қызметін арттыру, доминантты фолликулдердің даму динамикасын зерттеу және эстроген рецепторы генінің (ERα) локусы бойынша генотиптеу мәселелеріне арналған.
Ғалымның ғылыми зерттеулері молекулалық генетика, ветеринариялық диагностика және мал шаруашылығындағы биотехнология салаларын қамтиды. Негізгі ғылыми бағыттарына ірі қара малдағы жасырын тұқым қуалайтын генетикалық ақауларды анықтауға арналған молекулалық-генетикалық диагностика әдістерін әзірлеу, сүт бағытындағы мал шаруашылығында көбеюдің биотехнологиялық тәсілдерін жетілдіру, сондай-ақ сиырлар мен асыл тұқымды бұқалардың құнарлылығымен және сиырлардың мастит ауруына төзімділігімен байланысты SNP полиморфизмдерін зерттеу жатады. Сонымен қатар ол клиникалық материалдардан патогенді микроорганизмдерді анықтауға арналған ПТР-негізіндегі диагностикалық әдістерді әзірлеу және оларды ветеринариялық тәжірибеге енгізу бағытында да ғылыми жұмыстар жүргізеді.
Тургумбеков Асет Абдымаратович ветеринариялық генетика, молекулалық диагностика және малдың репродуктивтік биотехнологиясы салаларында ғылыми мақалалардың авторы. Оның ғылыми еңбектері отандық және халықаралық ғылыми басылымдарда жарияланған. Ғалым түрлі ғылыми жобаларға қатысып, мал шаруашылығында генетикалық зерттеу әдістерін қолдану арқылы жануарлардың өнімділігі мен денсаулығын арттыруға бағытталған зерттеулер жүргізіп келеді.
2022-2024ж. ҚР Білім және жоғарғы оқу министрлігінің жоба жетекшісі «Жас Ғалым» AP15473095 «Жасырын генетикалық ауытқуларды тасымалдау бойынша ет бағытындағы асыл тұқымды малдардың мониторингі»,.
2023-2025ж. Қазақстан Республикасы Білім және жоғарғы оқу министрлігінің AP19674808 «Толық геномды секвенирлеуді қолдана отырып, жергілікті қазақстандық ірі қара мал тұқымдарының генетикалық паспорттарын жасау және генетикасын зерттеу» жоба орындаушысы.
2024-2027ж. Қазақстан Республикасы Білім және жоғарғы оқу министрлігінің AP23484301 «Буаздықты сақтауға байланысты гендердің экспрессиялық профилін зерттеу және Дромедар түйелерінің овуляциясын индукциялау үшін OIF пайдалану тиімділігін зерттеу», жоба орындаушысы.
Қазіргі уақытта Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті-де ғылыми-педагогикалық қызмет атқарып, ветеринариялық медицина, молекулалық генетика және жануарлардың көбею биотехнологиясы бағытында білім беру мен ғылыми зерттеулерді қатар жүргізуде.
Оқу орны: Қазіргі уақытта Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті
Мамандығы: Ветеринариялық медицина
Бітірген жылы: 2006 ж
Біліктілігі: бакалавр/маман Мал дәрігері
«ABDI AGRO» ЖШС мен Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің 2025 - 2026 ж. аралығында шаруашылыққа ветеринариялық қызмет көрсету жобасының ғылыми жетекшісі.
Соңғы 5 жылдағы ғылыми жарияланымдар мен еңбектері.
1. Asset Turgumbekov, Kanat Koibagarov, Meruyert Alimbekova,, Zhanat Bimenova, Yessengali Ussenbekov. Results of Ultrasound Studies of the Growth Dynamics of Dominant, Subdominant Follicles and Determination of Estradiol Concentration in the Preovulatory Period in Cows. International Journal of Veterinary Science Page 680-689 2023 https://www.ijvets.com/pdf-files/23-109.pdf
2. Yessengali Ussenbekov, Raushan Junussova, Akhan Myrzaliyev, Kanat Koibagarov, Aset Turgumbekov. Prevalence of Arachnomelia, Developmental Duplication, Arthrogriposis Multiplex Syndromes in Angus, Hereford, Kazakh White-headed Breeds. International Journal of Veterinary Science. Int J Vet Sci, 2024, x(x): xxx. https://www.ijvets.com/pdf-files/24-555.pdf
3. Nursaule Dyussekenova, Aigul Nessipbayeva, Batyrkhan Buralkhiyev, Damir Khussainov, Nazym Akimzhan, Zhadyra Muslimova, Dinara Kalkayeva, Aset Turgumbekov and Yessengali Ussenbekov. Methods for Diagnosing the DUMPS, BLAD, HY and OH1 Hereditary Abnormalities in Cattle and Determining their Prevalence. Int J Vet Sci, 2025, 14(3): 595-604. https://www.ijvets.com/pdf-files/24-735.pdf
4. Khamzina, A.K.; Igoshin, A.V.; Muslimova, Z.U.; Turgumbekov, A.A.; Khussainov, D.M.; Yudin, N.S.; Ussenbekov, Y.S.; Larkin, D.M. Resequencing Composite Kazakh Whiteheaded Cattle: Insights into Ancestral Breed Contributions, Selection Signatures, and Candidate Genetic Variants. Animals 2025, 15, 385. https://doi.org/10.3390/ani15030385
5. Yernur Sakhariyev, Kanat Koibagarov, Shinara Kassymbekova, Valery Terletskiy, Damir Khussainov, Asset Turgumbekov, Serik Khizat,
Assem Kalykova, Yessengali Ussenbekov. Reproductive Management of Female Dromedary and Bactrian Camels: Features of Hormonal Regulation and Ovarian Activity during the Mating Season. Int J Vet Sci, 2025, 14(6): 1152-1161. https://www.ijvets.com/pdf-files/25-217.pdf
6. Nursaule Dyussekenova, Talgat Karymsakov, Pernebek Sailaubek, Makpal Junussova, Zhuldyzay Kenzhebekova, Zhadyra Muslimova, Asset Turgumbekov, Raikhan Junussova, Yessengali Ussenbekov. Efficiency of Diagnostic Methods for Hypotrichosis, Dilutor and Osteopetrosis in Local Cattle Breeds of the Republic of Kazakhstan. Int J Vet Sci, 2026, 15(1): 143-152.
7. Yessengali Ussenbekov, Batyrbek Aitzhanov, Sara Konissova, Shinara Kassymbekova, Kanat Orynkhanov, Zhadyra Muslimova, Asset Turgumbekov, Raikhan Junussova. Int J Vet Sci, 2026, x(x): xxx.
ҚР ҒЖБМ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ ЖОҒАРЫ БІЛІМ САЛАСЫНДАҒЫ САПАНЫ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ КОМИТЕТІ ҰСЫНҒАН ҒЫЛЫМИ БАСЫЛЫМДАРДАҒЫ МАҚАЛАЛАР
1. Муслимова Ж.У., Тургумбеков А.А., Баймұрзаева М.С., Хусаинов Д.М., Усенбеков Е.С. Голштеин тұқымдас сиырларды МХ1, CXCR1 ген локустары бойынша генотиптеу нәтижелері және осы ген аллелдерінің сиырларда желінсауға төзімділікпен байланысы. Ғылым және білім Наука и образование Science and education 1-бөлім 1-1(78) 2025 Орал бет 3-15 https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-1-1-3-14
2. Сахариев Е. С., Тургумбеков А.А., Хизат С., Койбагаров К.У., Усенбеков Е.С. Особенности проявления половой функции у верблюдов производителей в разных географических условиях и техника получения спермы, оценка качества эякулята. Ғылым және білім, Наука и образование, Science and education, 2-бөлім, № 3-2 (80) 2025, стр 302-316
3. Джунусова Р.Ж., Иманбаев А.А., Тургумбеков А.А., Усенбеков Е.С. Голштеин тұқымдас сиырларында HH6 фертилдік гаплотипінің балау әдістерін оңтайландыру және оның таралуы. 3i: intellect, idea, innovation - интеллект, идея, инновация номері 1 № 4 (2025) беттер 12-22 file:///C:/Users/User/Downloads/%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B5+%D0%BD%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B0%D0%BD%D0%B3-1-8.pdf
4. Дюсекенова Нурсауле Тугелбаевна, Тургумбеков Асет Абдымаратвич, Хусаинов Дамир Микдатович, Усенбеков Есенгали Серикович. Эффективность использования ПЦР-ПДРФ анализа и РЕАЛ-ТАЙМ ПЦР для диагностики носителей синдромов Developmental Duplications, Arthrogriposis Multiplex у крупного рогатого скота. «3i: intellect, idea, innovation - интеллект, идея, инновация» 2025 ж. маусым, № 2 часть 1 стр 22-31 https://ojs.ksu.edu.kz/index.php/3i/article/view/1317/642
5. Шорманова М.М., Койбагаров К.У., Тургумбеков А.А., Усенбеков Е.С. Бұқаларды TNP2 және SPEF2 ген локустары бойынша генотиптеу нәтижелері және осы ген аллелдерінің бұқаның репродуктивтік қызметіне әсері. Ғылым және білім, № 4-1 (77) 2024 Беттері 14-25
6. Тургумбеков А.А., Омарбекова У.Ж., Нусупова С.Т., Ибрагимов П.Ш., Койбагаров К.У., Усенбеков Е.С. Эффективность схем синхронизации эстрального цикла у коров молочных пород и оптимальное время искусственного осеменения. Ғылым және білім, Наука и образование, Science and education, 1-бөлім. № 4-1 (73) 2023 стр 182-193 file:///C:/Users/User/Downloads/20.pdf
МОНОГРАФИЯЛАР ЖӘНЕ ОҚУ ҚҰРАЛДАРЫ
ПАТЕНТТЕР
1.ҚР патенті №37053. Гоштеин тұқымдас ірі қара малында HH1 фертилдік гаплотипін тасымалдаушыларды реал тайм ПТР көмегімен диагностикалау тәсілі. Усенбеков Е.С Тургумбеков А.А Муслимова Ж.У Турганбаев Р.У Нурпеисова Р.К Койбагаров К.У Хусаинов Д.М 2024.
5. ҚР патенті №36469. ПТР-RFLP талдауын қолдану арқылы CXCR1 генінің локусына ірі қара малды генотиптеу әдісі. Усенбеков Е.С., Муслимова Ж.У., Бименова Ж.Ж., Ахметова М.С., Тургумбеков А.А., Зиябек Д. Б., Хусаинов Д.М. 2023.Ссылка: https://….. (ФАЙЛ)
11. Усенбеков Е.С., Тургумбеков А.А., Муслимова Ж.У., Турганбаев Р.У., Нурпеисова Р.К., Койбагаров К.У., Хусаинов Д.М. Голштеин тұқымдас ірі қара малында hh1 фертилдік гаплотипін тасымалдаушыларды РЕАЛ-ТАЙМ ПТР көмегімен балау әдісі ҚР өнертабысқа патент № 37053
14. Усенбеков Е.С., Тургумбеков А.А., Муслимова Ж.У., Строчков В.М., Касымбекова Ш.Н., Турганбаев Р.У., Дюсекенова Н.Т., Хусаинов Д.М. Ангус тұқымдас ірі қара малында developmental duplication (dd) тасымалдаушыларды РЕАЛ-ТАЙМ ПТР көмегімен балау әдісі. ҚР өнертабысқа патент 37125
АВТОРЛЫҚ КУӘЛІКТЕР
БАСҚА ЖАРИЯЛАНЫМДАР
Конференция материалдары
1.Джунусова Р.Ж., Койбагаров К.У., Тургумбеков А.А., Усенбеков Е.С. Распространенность гинекологических заболеваний у коров на молочной ферме «ABDI AGRO» и опыт лечения острого эндометрита. Естественные науки и медицина: теория и практика / Сб. ст. по материалам XCI междунар. науч.-практ. конф. № 2 (67). Новосибирск: Изд. ООО «СибАК», 2026. 42 с. Стр 5-11 https://sibac.info/files/2026_02_11_medicina/2%2867%29.pdf
2.Е.С. Усенбеков, К.У. Койбагаров, А.А. Тургумбеков, С. Хизат. Организация пункта искусственного осеменения овец в Райымбекском района Алматинской области. ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ И ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ В СОВРЕМЕННОЙ НАУКЕ Сборник статей по материалам CXIX международной научно-практической конференции № 11 (111) Ноябрь 2025 г. Новосибирск 2025 стр 65-72 https://sibac.info/files/2025_11_26_Nauka/11%28111%29.pdf
3.Муслимова Ж.У., Тургумбеков А.А., Сериков А.Е., Усенбеков Е.С. Значение репрезентативного отбора образцов ДНК крупного рогатого скота для полногеномного секвенирования. НАУЧНОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ЖИВОТНОВОДСТВА СИБИРИ МАТЕРИАЛЫ ІХ МЕЖДУНАРОДНОЙ НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКОЙ КОНФЕРЕНЦИИ (г. Красноярск, 15-16 мая 2025 г.) стр 254-258 https://sh.krasn.ru/events/ix-mezhdunarodnaya-nauchno-prakticheskaya-konferentsiya-nauchnoe-obespechenie-zhivotnovodstva-sibiri/
4.Муслимова Ж.У., Тургумбеков А.А., Усенбеков Е.С. Эффективность применения новокаиновой блокады, окситоцина и аутоплазмы при острых формах мастита у коров. СиБАК «Экспериментальные и теоретические исследования в современной науке» Сборник статтей по материалам CXI Международной научно-практической конференции. №3 (103) мАрт 2025 г. Новосибирск. Стр 51-55 https://sibac.info/files/2025_03_26_Nauka/3%28103%29.pdf
5.Зейнелгабиден А.Н., Усенбеков Е.С., Тургумбеков А.А. Поведение верблюдов производителей Дромедар в период полового сезона в природно-климатических условиях Алматинской области. «Студенты – науке и практике АПК» Материалы 110-й Международной научно-практической конференции студентов и магистрантов (г Витебск, 30 мая 2025 г) стр 40
Әдістемелік ұсынымдар
Усенбеков Е.С., Касымбекова Ш.Н., Ниязбекова Ж.Н., Муслимова Ж.У., Тургумбеков А.А., Джунусова Р.Ж. Методические рекомендации «Репрезентативный выбор биологических материалов для полногеномного секвенирования крупного рогатого скота и отбор образцов ДНК с помощью SNP генотипирования» . – Алматы: KazNARU, 2025. – 22 с.
Тургумбеков А.А., Муслимова Ж.У., Джунусова Р.Ж., Дуйсекенова Н.Т., Усенбеков Е.С. Методические рекомендации «Молекулярно-генетические методы диагностики носителей синдромов Arachnomelia, Developmental Duplications, Arthrogriposis multiplex у ангусской, герефордской, казахской белоголовой пород» Методические рекомендации утверждены на заседании кафедры «Акушерство, хирургия и биотехнология воспроизводства животных» (протокол № 7 от «10» февраля 2024 года). Методические рекомендации утверждены на заседании факультета Ветеринария (протокол №6 от 20 февраля 2024 года). Стр 22
Бакалавриат: «Ветеринарная медицина» 1. Ветеринариядағы молекулярлы- генетикалық балау әдістері. 2. Көбею биотехнологиясы. 3. Тәжірибелік гинекология.
Соңғы 5 жылдағы біліктілікті арттыру
Тургумбеков Асет Абдымаратович соңғы бес жыл ішінде кәсіби біліктілігін арттыру мақсатында ветеринариялық медицина, молекулалық генетика және мал шаруашылығындағы биотехнология бағыттары бойынша бірқатар оқу курстары мен тағылымдамалардан өтті. Атап айтқанда, молекулалық-генетикалық зерттеу әдістері, ПТР диагностикасы, геномдық талдау және жануарлардың репродуктивті биотехнологиясы салалары бойынша біліктілігін жетілдірді.
Сонымен қатар, ол отандық және халықаралық деңгейдегі ғылыми-практикалық семинарлар мен конференцияларға қатысып, заманауи зерттеу әдістерін меңгерді және оларды ветеринариялық тәжірибе мен ғылыми жұмыстарда қолдануда. Біліктілікті арттыру бағдарламалары аясында инновациялық технологияларды игеру, ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру және оқу процесіне енгізу бағыттарына ерекше көңіл бөлінді.
2024 жылы Дубай қаласында түйелердің репродуктивті қызметін зерттеу саласында тәжірибе алмасу бағдарламасына қатысып, түйе көбею орталығының профессоры Лулу Скидмор жетекшілігімен біліктілігін арттырды.
Орталықта кәсіби тағылымдамадан өту барысында ректалды әдіспен түйлерде буаздықты анықтау, жатыр потолоияларын анықтау, және ультрадыбыстық диагностика жүргізу, сонымен қатар шәует алу әдістерін меңгерді. Бағдарлама аяқталған соң сертификат берілді.
Сондай-ақ 2024 жылы Вармия және Мазурия университеті (Ольштын, Польша) ұйымдастырған «Ветеринария ғылымындағы заманауи молекулалық-генетикалық диагностикалық әдістер» тақырыбындағы оқу курсынан өтті.
Sumant Vyas, профессор, ICAR-Орталық құрғақ аймақты зерттеу институты, Джодхпур, Үндістан, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігімен бірлескен жобаны жүзеге асыру, жоғары рейтингті журналда мақаланы бірлесіп жариялау.
Lulu Skidmore, профессор, Түйе көбею орталығының ғылыми директоры, Дубай, БАӘ, бірлескен жобаны жүзеге асыру. Профессор шәует жинау, шәует сапасын бағалау және тік ішек пальпациясы арқылы жүктілікті диагностикалау бойынша кеңес береді.
Валерий Павлович Терлецкий, биология ғылымдарының докторы, жаратылыстану ғылымдары және география кафедрасының профессоры, Ленинград облысының мемлекеттік автономды жоғары білім беру мекемесі, А.С. Пушкин атындағы Ленинград мемлекеттік университеті, Санкт-Петербург-Пушкин, Ресей Федерациясы.
Przemyslaw Sobiech, профессор, PhD, ветеринарлық медицина факультеті, Вармия және Мазурия университеті, Ольштын, Польша, бірлескен докторлық білім.
Денис Ларкин, PhD, профессор – Корольдік ветеринарлық колледж, Лондон университеті, Лондон, Ұлыбритания, ғылыми жобаны бірлесіп жүзеге асыру, мақаланы бірлесіп жариялау.