Адылканова Шолпан Рахимбековна

Кафедра меңгерушісі, профессор

Ауыл шаруашылығы ғылым докторы

Доцент

Зооинженерия және биотехнология

Scopus ORCID Web of Science

Кілт сөздер:

Жануарлардың генотипі, ауыл шаруашылығы жануарларын селекциясы, геном, жұптаңдау және сұрыптау, генотип пен ортаның өзара әрекеттесуі, табынның генетикалық құрылымы

sholpan.adylkamova@kaznaru.edu.kz .

+7(700)763-22-50

Адылканова Ш. Р. — етті-майлы құйрықты қой шаруашылығы саласындағы жетекші ғалым-селекционер, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор. Семей зооветеринарлық институтын бітіргеннен кейін еңбек жолын зоотехник ретінде бастап, кейін Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы университеттің мал шаруашылығы және селекция кафедрасында ассистент қызметін атқарды. 1998 жылдан бастап Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінде жұмыс істейді, қазіргі уақытта «Зооинженерия және биотехнология» кафедрасының профессоры. Күндізгі аспирантураны аяқтағаннан кейін (2000 ж.) осы кафедрада қазақтың құйрықты жартылай қылшық жүнді қой тұқымының (тұқымішілік «Байыс» типі) өнімділік және асыл тұқымдық қасиеттерін жетілдіруге арналған кандидаттық диссертациясын қорғады. Ал «Сарыарқа (тұқымішілік жанаарқа типі) және дегерес құйрықты қой тұқымдарын жетілдірудің селекциялық-генетикалық аспектілері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.
Ғылыми зерттеулері құйрықты қойларды жетілдіруге, молекулалық-генетикалық зерттеулер жүргізуге, олардың ет өнімділігін арттыруға, сондай-ақ генетикалық ресурстарды сақтау және тиімді пайдалануға бағытталған.
Көптеген жылдар бойы Адылканова Ш. Р. дегерес, сарыарқа және еділбай құйрықты қой тұқымдарын жетілдіруге арналған ғылыми жобалардың негізгі орындаушысы болып келеді. Бұл жобалар Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің және Білім және ғылым министрлігінің гранттары бойынша жүзеге асырылған.
Сондай-ақ ол «Құйрықты қой тұқымдарының генотипін болжауға арналған селекцияның заманауи әдістерін әзірлеу» тақырыбындағы жобаның қосалқы жетекшісі болды. Ол дегерес құйрықты қой тұқымының жаңа тұқымішілік етті-майлы-жүнді типінің және сарыарқа қылшық жүнді құйрықты қой тұқымының 2 жаңа зауыттық желісінің авторы болып табылады (ҚР Әділет министрлігінің №61, №601, №602 селекциялық жетістік патенттері).
Адылканова Ш. Р. «Қозы етін өндірудің инновациялық технологиялары» жобасының негізгі орындаушысы болып табылады, бұл жоба Нұр-Сұлтан қаласында өткен «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесінде ұсынылған.
Ғылыми қызметі барысында оның жетекшілігімен 13 магистрант және 3 PhD докторант дайындалды. Адылканова Ш. Р. — селекция саласындағы көрнекті ғалым, етті-майлы құйрықты қой тұқымдарын қалыптастыруға үлкен үлес қосқан тұлға.

Оқу орны: СЗВИ (Семей зооветеринарлық институты)

Мамандығы: Зоотехния

Бітірген жылы: 1987 ж.

Біліктілігі: Зооинженер

Республикалық жобалар:

1.Құйрықты қой тұқымдарының генотипін болжауға арналған селекцияның заманауи әдістерін әзірлеу
ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің гранттық қаржыландыруы, 2018–2020 жж.
Жетекші: Садыкулов Т.С., қосалқы жетекші: Адылканова Ш.Р.

2.Дегерес және сарыарқа (тұқымішілік жанаарқа типі) құйрықты қой тұқымдарын жетілдірудің селекциялық-генетикалық аспектілері
ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің бағдарламалық-мақсатты қаржыландыруы, 2018–2020 жж.
Жетекші: Садыкулов Т.С.

Халықаралық жобалар:

3.Қазақстан мен Түркияның кейбір жергілікті қой тұқымдарындағы BMP15 және GDF9 гендерінің полиморфизмі мен филогенетикалық туыстығын зерттеу
Түркия жағынан ғылыми жетекші – Корай Кырыкчи, Қазақстан жағынан – ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор Адылканова Ш.Р.

SCOPUS / WEB OF SCIENCE ДЕРЕКҚОРЛАРЫНДАҒЫ МАҚАЛАЛАР

1. Sholpan Adylkanova 2, Altynay Kozhakhmet 1,3, Kanagat Yergali 1,3, Temirlan Kulboldin 1,3 1 , Beibit Kulataev 1,2 and Aibyn Torekhanov 1,2

Genome-Wide Association Studies Revealed Several Candidate Genes of Meat Productivity in Saryarka Fat-Tailed Coarse-Wool Sheep Breed//

Genes 2024, 15, 1549. (Scopus, Q2)

Ссылка: https://10.3390/genes15121549

https://www.mdpi.com/journal/genes

2. Mukanova, L., Kırıkçı, K., Sadykulov, T., Zhumagaliyeva, G., Adylkanova, S.Effect of DGAT1 gene polymorphisms in coarse-haired fat-tailed lambs of different genotypes | Efeito dos polimorfismos do gene DGAT1 em cordeiros de pelo grosso e cauda gorda de diferentes genótipos .

Brazilian Journal of Biology, 2024, 84, e285041 (Scopus, Q3)https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85200828488&origin=resultslist

3. Сансызбаева Б. Адылканова Ш.Р. Садыкулов Т.С. Корай Кырыкчи Determination of CAST/MspI Gene Polymorphism and its Effects on 180-Day Weight in Meat Production Line of Kazakh Saryarka Lambs.

Pakistan J. Zool., vol. 56(6), pp 2977-2980, 2024 DOI: https://dx.doi.org/10.17582/journal.pjz/20230430130400

ҚР ҒЖБМ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ ЖОҒАРЫ БІЛІМ САЛАСЫНДАҒЫ САПАНЫ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ КОМИТЕТІ ҰСЫНҒАН ҒЫЛЫМИ БАСЫЛЫМДАРДАҒЫ МАҚАЛАЛАР

1.Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С., Мұқанова Л.Б. – Әртүрлі генотипті құйрықты қозылардың өсіп-дамуы және ет өңімділігі. // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты» журналы, №2 (98), 2023 ж., беттер 60–68.
DOI: https://doi.org/10.37884/2-2023/06
Мақалаға сілтеме

2.Орақбаева А.Д., Сансызбаева Б., Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р. – Сарыарқа құйрықты қой тұқымының қозыларының еттілік өнімділігінің қалыптасуы (тұқымішілік жанаарқа типі). // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №4 (100), 2023 ж., беттер 20–27.
DOI: https://doi.org/10.37884/4-2023/04
Мақалаға сілтеме

3.Мұқанова Л.Б., Садықұлов Т.С., Юлдашбаев Ю., Адылканова Ш.Р. – Еділбай және Гиссар құйрықты қой тұқымдарынан алынған ұрпақтардың негізгі селекциялық белгілерінің фенотиптік өзгергіштігі. // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №4 (100), 2023 ж., беттер 27–34.
DOI: https://doi.org/10.37884/4-2023/04
Мақалаға сілтеме

4.Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р., Мұқанова Л.Б., Малмақов Н.Ы., Койшибаев А. – Қылшық жүнді құйрықты қойлардың селекциялық белгілерінің генетикалық параметрлері. // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №3 (103), 2024 ж., беттер 49–57.
DOI: https://doi.org/10.37884/3-103-2024
Мақалаға сілтеме

5.Орақбаева А.Д., Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С. – Сарыарқа құйрықты қой тұқымының (тұқымішілік жанаарқа типі) әртүрлі бұлшықет талшықтарының диаметрінің өзгеруі. // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №2 (106), 2025 ж., беттер 82–89.
DOI: https://doi.org/10.37884/2-2025/08

6.Орақбаева А.Д., Досыбаев Қ.Ж., Адылканова Ш.Р. – Қылшық жүнді құйрықты сарыарқа қой тұқымында (жаңаарқа типі) өнімділігімен байланысты кандидат гендерді талдау. // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №3 (107), 2025 ж., беттер 55–64.
DOI: https://doi.org/10.37884/3-2025/06

МОНОГРАФИЯЛАР ЖӘНЕ ОҚУ ҚҰРАЛДАРЫ

Монография

1. Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р. – Құйрықты қой тұқымдарын жетілдірудің селекциялық-генетикалық аспектілері. Алматы: Баспа үйі «Алманахъ», 2023 ж., 278 бет.
Сілтеме: https://lib.kaznaru.edu.kz/res/ebook_2281/index.htm

Оқу құралы:
2. Г.Л. Ким, Ш.Р. Адылканова, А.М. Койшибаев, Т. Садықұлов – Жануарларды өсіру және селекциялау бойынша практикум. ҚазҰАУ. Алматы: Айтұмар, 2020 ж., 110 бет.: 194 Мб.
Сілтеме: https://lib.kaznaru.edu.kz/res/ebook_1115/index.html

ПАТЕНТТЕР

1.№61 ҚР Әділет министрлігі – Дегерес қой тұқымының етті-майлы-жүнді типі / Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р. және т.б. ҚР БҒМ инновациялық патенттері мен зияткерлік меншік объектілерінің жинағы. Алматы, 2009 ж.

2.№601 ҚР Әділет министрлігі – Сарыарқа құйрықты қылшық жүнді қой тұқымының жанаарқа тұқымішілік типінің №2145 зауыттық желісі / Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р. және т.б., 18.01.2016 ж.

3.№602 ҚР Әділет министрлігі – Сарыарқа құйрықты қылшық жүнді қой тұқымының жанаарқа тұқымішілік типінің №2030 зауыттық желісі / Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р. және т.б., 18.01.2016 ж.

АВТОРЛЫҚ КУӘЛІКТЕР

4.№10641 ҚР Әділет министрлігі патенті – Сарыарқа құйрықты қой тұқымының жанаарқа тұқымішілік типінде құйрық (құйрық майының) мөлшерін анықтау әдісі / Нұрғазы Қ.Ш., Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р., 2025 ж.
Веб-сайт: www.qazpatent.kz | Ұлттық зияткерлік меншік институтының ресми сайты

5.№10642 ҚР Әділет министрлігі патенті – Дегерес етті-жүнді қой тұқымының жанаарқа тұқымішілік типінде құйрық (құйрық майының) мөлшерін анықтау әдісі / Нұрғазы Қ.Ш., Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р., 2025 ж.
Веб-сайт: www.qazpatent.kz | Ұлттық зияткерлік меншік институтының ресми сайт

БАСҚА ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Конференция материалдары:

1.Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С., Койшибаев А.М., Сансызбаев Б., Пешехонова В.С. – Сарыарқа қой тұқымының селекцияланатын белгілерінің генетикалық параметрлері (тұқымішілік жанаарқа типі) // «Қазақстандағы мал шаруашылығы: ата-бабалар тәжірибесінен қазіргі технологияларға» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. Алматы, 2021 ж., беттер 124–130.

2.Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р., Орақбаева А.Д. – Сарыарқа құйрықты қой тұқымының негізгі селекцияланатын белгілеріне сәйкес ата-аналық жұптарды таңдау әдістері (тұқымішілік жанаарқа типі) // «Қазақстан Республикасындағы ветеринария мен мал шаруашылығының жағдайы және даму перспективалары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының еңбектер жинағы. ҚҰҒАА, ветеринария ғылымдарының докторы, профессор Сайдулдин Т. 80 жылдығына арналған. Алматы, 2023 ж., беттер 621–630.
Сілтеме: https://kaznaru.edu.kz/sciences/conferences

3.Исаев А.Р., Адылканова Ш.Р., Сансызбаева Б.К., Орақбаева А.Д., Койшибаев А.М., Баймажи Е. – Еділбай қой тұқымының әртүрлі зауыттық сызықтарына тән өнімділік және кейбір биологиялық ерекшеліктері // III Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары «Global Issues Conference 2025: Veterinary Medicine, Biology, Biotechnology, Zootechnology, Pedagogical and Philological Sciences», Мәскеу, 2025 ж., беттер 396–401.
4.Мұқанова Л., Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С. – Әртүрлі генотипті құйрықты қойлардың жас малдарының биологиялық ерекшеліктері // «Жас ғалымдардың диалогы: Science Talks» ІІІ Халықаралық форумының материалдар жинағы, 2023 ж., беттер 391–394.

Әдістемелік ұсынымдар:

1Адылканова Ш.Р. – Ғылыми зерттеулер негіздері. Алматы: KazNARU, 2026 ж., 81 б.

2.Адылканова Ш.Р. – Жануар шаруашылығында ғылыми зерттеулер әдістемесі. Алматы: KazNARU, 2026 ж., 35 б.

3.Адылканова Ш.Р. – Жануарлардың племелік қасиеттерін бағалаудағы генетикалық әдістер. Алматы: KazNARU, 2026 ж., 39 б.

4.Адылканова Ш.Р. – Ғылыми зерттеу әдістері. Алматы: KazNARU, 2026 ж., 75 б.

5.Адылканова Ш.Р. және басқалар – Жануар шаруашылығында ғылыми зерттеу әдістемесі. Алматы: KazNARU, 2026 ж., 75 б.

Бакалавриат:
Ветеринарлық генетика
Мал шаруашылығы жіне азықтандыру
Ғылыми зерттеу негіздері

Мал шаруашылығындағы ғылыми зерттеу негіздері

Магистратура (бар болған жағдайда):
Мал шаруашылығындағы генетикалық ресурстарды басқару

Мал шаруашылығында ғылыми зерттеулер әдіснамасы

Докторантура:

Ғылыми зерттеу әдістері

Асыл тұқымдық қасиеттерді бағалаудың генетикалық әдістері

CAAAE аккредитация сарапшысының сертификаты №2024СЕ 0064 (Орталық Азия білім беру аккредитациясы қауымдастығының аккредитация сарапшысы) 2024

NASEC – «Білімге негізделген агроөнеркәсіптік кешенді қалыптастыру» форумына қатысқаны үшін сертификат 2023

«Maxinum Consulting Group» ЖШС – «Оқытушылардың цифрлық құзыреттіліктерін дамыту» курсы 2024

№000615 сертификат – «Педагогика және оқыту әдістемесі» 2024

№001503 сертификат – «IT құзыреттілігі және “Мал шаруашылығы” даярлау бағыты бойынша оқыту әдістемесі саласында» 2024

№00101 «Геномндык селекциясы» 2023

Dr. Корай Кырыкчи Ахи Евран университет.
ORCID: https:// https://orcid.org/0000-0001-8087-141X
Бірлескен жарияланымдар, жобалар