КАФЕДРА ТАРИХЫ
Бұрынғы Кеңес Үкіметі алғашқы кезден бастап аграрлық бағытта ауыл шаруашылығы мамандарын дайындайтын жоғарғы оқу орындарынқұруға зор көңіл бөлген. Сондықтан аталған бағыттын, маңыздылығын ескеріп 1929 жылы Республика тарихында 2-ші болыпи Алматы зоотехникалық – мал дәрігерлік институты ашылған. Бұл институттың құрамында алғашқы кафедралар болып «Ет тану» (1930 ж.) және «Зоогигиена» (1931 ж.) құрылған.
«Ет тану» кафедрасын құрушы және оның алғашқы меңгерушісі болып профессор А.Е.Лукин қызымет атқарды. 1935-1937 жылдары кафедра меңгерушісі болып Е.И.Василец, ал 1937-1939 жылдар аралығында Н.С.Наконечный қызмет атқарған.
1939-1980 жылдар аралығында кафедра меңгерушісі қызыметін В.И.Ряховский атқарған. Профессор В.И.Ряховскийдің жетекшілігімен бұл салада алғашқы ғылыми кандидаттары дайындалған (К.Е.Едыгенов, М.И.Зелинский, Э.Ф.Ложкин, Н.А.Золотарев және Н.В.Кудрина).
Кафедра құрылғанынан бастап ғылыми - зерттеу жұмыстары жан-жақты бағыттарда жүргізілген: әр түрлі мал етінің химиясы және морфологиясы, мал өнімдерінің технологиясы және ветсансараптауы. 1980-1987 жылдар аралығында кафедра меңгерушісі қызыметін профессор Н.Ф.Шуклин басқарған. Ол кісінің жетекшілігімен 7 кандидаттық диссертация (C.Қырықбайұлы, А.Ж.Сахариянов, Н.А.Косынцева, А.М.Труш, Н.Н.Ахметгалиева, Д.Б.Джексембиев және М.Б.Сагимбеков) дайындалып, қорғалған.
1987 жылдан 1996 жылға дейін осы кафедраның меңгерушісі профессор Т. М. Телеуғалиев болды, ол 125 ғылыми мақала жариялады, және 5 оқулықтың авторы.
«Зоогигиена» кафедрасының негізін қалаушы және тұңғыш меңгерушісі осы саладағы болашақ көрнекті ғалым профессор А.В.Аликаева болған. 1937 жылы зоогигиена кафедрасын басқаруға В.П.Поспелов шақырылып, ол педагогикалық-ұйымдастыру бағытын ғылыми-ізденіс жұмыстарымен шебер ұштастыра отырып, кафедра жұмысын жоғары деңгейге көтерді.
1943 жылы кафедраға ветеринария ғылымдарының кандидаты, доцент П.Ф.Романов келіп, 20 жылға жуық табысты басшылық етті. Бұл кезенде кафедра құрамы ғылыми кандидаттары Д.А.Брылов, А.И.Изатуллаев және басқа да педагог мамандармен толықтырылды. Кафедраның атауы мал шаруашылығы саласының дамуына байланысты, мезгіл-мезгіл өзгеріп отырған: «Зоогигиена» (1931-1970), «Зоогигиена және ветеринариялық санитария» (1970-1980), «Мал қора жайларын салу және жобалау зоогигиенасы» (1980-1996).
1961 жылдан 1966 жылға дейін кафедра меңгерушісі қызметін Д.А.Брылов, ал 1967 жылдан 1980 жылға дейін бұл жұмысты доцент А.И.Изатуллаев жалғастырған.
Осы кезең аралығында студенттер құрамының ұлғаюына байланысты, кафедра шаты айтарлықтай жас мамандармен толықтырылған: доцент А.И.Гуляев және ғылыми кандидаттары: К.К.Ксембаева, М.С.Садуов, Ж.Б.Мырзабеков, Қ.А.Сағындыков және басқалары. 1980 жылдан 1985 жыл аралығында кафедраны доцент Т.М.Молдағалиев, 1985-1986 жылдары профессор В.И.Воробьев, ал 1986-1989 жылдары ветеринария саласында көп жылдар жұмыс істеп тәжірбие жинаған білікті маман әрі ғалым ветеринария ғылымдарының докторы, прфессор И.И.Гуславский кафедра меңгерушісі қызметін нәтижелі басқарған. 1989-1996 жылдары кафедраның ветеринария ғылымдарының докторы, профессор Ж.Б.Мырзабеков басқарып оның оқу-ғылыми жұмыстарының жақсаруына бірталай үлес қосқан.
1996 жылы Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институты Қазақ Мемлекеттік агроуниверситетінің құрамына кіруіне байланысты, «Ветсансараптау» кафедрасы «Зоогигиена» икафедрасымен қосылып, «Ветсансараптау және гигиена» кафедрасы болып қайта құрылды. Кафедра меңгерушісі болып ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор Қ.А.Сағындықов тағайындалған. Ал, 2001-2006 жылдары «Ветсансараптау және гигиена» кафедрасының меңгерушісі лауазымын профессор С.Қырықбайұлы атқарды. 2006 жылы «Ветсансараптау және гигиена» кафедрасынан гигиена бөлініп биохимиямен қосылып «Гигиена және биохимия» аталып, жеке кафедра болды, оған ветеринария ғылымдарының докторы, профессор Ж.Б.Мырзабеков жетекшілік жасады. Содан бері 2008 жылы гигиена, санитария және азықтандыру пәнімен бірігіп, 2010 жылдың мамыр айына дейін «Гигиена, санитария және азықтандыру» кафедрасы болып келе, бұл кафедраны басқаруды в.ғ.д., профессор Ж.Б.Мырзабеков жалғастырды.
2006-2010 жылдар аралығында «Ветсансараптау» кафедрасының меңгерушісі қызметін профессор С.Қырықбайұлы аттқарды. Профессор С.Қырықбайұлы А.И.Бараев силығының иегері, оның жетекшілігімен 1 докторлық (Сарсембаева Н.Б.), 2 кандидаттық (Жұмагелдиев А.А. және Нурғалиев Б.Е.) диссертациялар қорғалды.
2010 жылдын мамыр айынан «Ветсансараптау» кафедрасы, «Гигиена, санитария және азықтандыру» кафедрасымен қосылып, «Ветсансараптау және гигиена» кафедрасы болып қайта құрылды. Кафедра меңгерушісі болып ветеринария ғылымдарының докторы, профессор Жақсылық Биғұлұлы Мырзабеков тағайындалды. 2011-ші жылдан бастап, осы аталған кафедраны в.ғ.д., профессор Сәрсембаева Нұржан Белтебайқызы басқарды. Н.Б.Сәрсембаева кафедраны басқарған кездері университет басшылығы атынан бірнеше рет оқу-әдістемелік және ғылыми зерттеу жұмыстарының жетістіктеріне сәйкес марапатталып бұл кафедра университетімізде үздік кафедра қатарынан аталды. Осы кісінің жетекшілігімен 2 доктарант докторлық диссертациясын қорғап, phD-докторы ғылыми атағын алып, төрт магистрант магистірлік диссертациясын қорғап, магистр ғылыми атағын алды. Н.Б. Сәрсембаева республикалық ғылыми жобаның жетекшісі және өнертапқыштыққа берілген 11 патенттің авторы. Бұл кісінің жетекшілігімен көптеген ғылыми мақалалар халықаралық алыс және жақын шетелдерге басылып жарық көрді. 2013-шы жылы қарашадан 2014-ші жылғы ақпанға дейін Н.Б.Сәрсембаеваның ғылыми жұмысқа ауысуына байланысты кафедраны уақытша в.ғ.д., профессор Б.Д.Айтжанов басқарды. 2023 жылдың қыркүйегінен бастап қазіргі уақытқа дейін кафедра меңгерушісі ветеринария ғылымдарының кандидаты, профессор А. Алимов болып табылады.
Алимов Айтбай Айтбергенұлы Алматы зоотехникалық малдәрігерлік институтының ветеринария факультетін 1991 жылы бітірді. 2006 жылы 16.00.06 – Мал дәрігерлік санитария, экология, зоогигиена және ветеринариялық-санитариялық сараптау мамандығы бойынша мал дәрігерлік ғылымданың кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін үсынылған диссертацияның «Мал қораларындағы ауыны санитариялық-бактериологиялық бағалау және ауаның санациясын оптимизациялау»
7М09102 «Ветеринариялық санитария» магистранттарына «Ветеринариялық санитариядағы ғылыми зерттеулер әдістемесі», 5В120200 «Ветеринариялық санитария», «Қоршаған ортаның гигиенасы және санитариясы» және 6В09101 «Ветеринариялық медицина», 6В09102 «Ветеринариялық санитария» мамандықтарының студеннтеріне «Ветеринариялық гигиена және санитария» пәндерінен дәріс, зертханалық және тәжірбиелік сабақтарды жүргізеді. А.А. Алимовтің 90-ға жуық ғылыми еңбектері және оқу әдістемелік жұмыстары жарияланды.
Кафедра атауының бұлай бірнеше дүркін өзгеруі, әр пәндердің өзара қосылып кафедра болуы оларда жүргізілетін оқу және ғылыми жұмыстардың бағдарына, әртүрлі қайта құру мәселеріне байланысты болды. Кафедраның 95-жылдық тарихында әр кезінде ондағы жүргізілетін ғылыми жұмыстардың бағыттары кеңейтіліп, тереңдетіліп, гигиена және ветеринариялық-санитариялық сараптауда пайдаланылатын зерттеулердің әдістері мен әдістемелері, профилактикалық ветеринариялық санитариялық шараларды ветеринариялық бақылау орнына кеңінен енгізу, ғылыми-зерттеу бағыттарын қамтылып жалғастырылуда.
Кафедрада 11 докторлық диссертация (В.И.Ряховский, Н.Ф.Шуклин, Т.М.Телеуғалиев, Ж.Б.Мырзабеков, Қ.А.Свғындықов, С.Қырықбайұлы, Н.С.Сарсембаева, П.Ш.Ибрагимов, О.О.Тағаев, Г.И.Мухитдинова, Ж.Валиева), 30 кандидаттық диссертациялар қорғалған және КСРО мемлекеттік комитеті және Қазақстан Республикасының 50-ден астам авторлық куәліктері мен патенттері алынған. Кафедра қызметкерлерінің қатысуымен ветсансараптау және гигиена пәні бойынша 65 оқулық және оқу құралдары, 60 әдістемелік нұсқаулар, 700-дан астам ғылыми мақалалар басылып шығарылған.
Кафедрада 4 доктарант және 20 магистрант оқиды. Кафедра ұжымы жас кадрларды дайындауда, өндіріспен байланысын нығайтуда, алыс және жақын шет елдердің ғылыми мекемелерімен тығыз байланыс жасауда айтарлықтай жетістіктермен қызмет атқаруда. Кафедра құрылғаннан бастап онда қызмет атқаратын оқушылар ауыл шаруашылығы өндірісіне және ғылымына, ауыл интелегенциясының құрылуына, Республиканың саяси экономикалық және мәдени өміріне зор өзгерістер енгізуге, сонымен қатар аграрлық секторға мамандар дайындауға зор үлес қосуда.
«Ветеринариялық санитариялық сараптама және гигиена» кафедрасының ұжымы
![](https://www.kaznaru.edu.kz/storage/files/284927281165d703c40fa36374311919_image.png)